19-5 Paul van Tongeren

Is deel van: Filosofisch Ontbijt

over de uitspraak van Aristoteles dat 'de mens een politiek dier' is en wat we daarin moeten koesteren en cultiveren om onze menselijkheid te behouden. Filosoof en theoloog Paul van Tongeren, emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen, Leiden en Leuven is vanaf mei 2021 gedurende twee jaar Denker de Vaderlands.

Schrijf je in via deze link: INSCHRIJVING FILOSOFISCH ONTBIJT Het zoom-adres wordt je kort tevoren toegestuurd.   

Paul van Tongeren schrijft:  

Bijgaand mijn bladzijde. Ik neem aan dat je de tekst in een Nederlandse vertaling wilt hebben; laat maar weten of je ook het Grieks wilt hebben. Dit is mijn vertaling, met tussen rechte haken een beetje interpretatie. Toelichting in een paar regels is moeilijk. De tekst is wat mij betreft zo belangrijk omdat hij zegt

- dat de menselijkheid van de mens zit in zijn vermogen om betekenissen waar te nemen 

- dat daarmee menselijke communicatie gegeven is

- en dat dat een menselijke gemeenschap van een ‘massa’, een kudde of een zwerm is.

Hij gaat dus over datgene wat we moeten koesteren en cultiveren om onze menselijkheid te behouden.

Aristoteles Politica 1252b28-1253a19

De polis [de politieke gemeenschap] is de uiteindelijke gemeenschap van verschillende gemeenschappen [dorpen, wijken], die – zo gezegd – de grens van totale autarkie [zelfvoorzienend zijn] heeft bereikt, en die, ontstaan om te overleven, dan bestaat omwille van het goede leven. Net als die eerdere gemeenschappen, bestaat de [elke] polis dus van nature [physei], want zij [de polis] is daarvan [van die gemeenschappen] het [uiteindelijke] doel.’

Het is daarom duidelijk dat de politieke gemeenschap [polis] ‘van nature’ [physei] is, en dat de mens van nature een politiek dier is [ho anthroopos physei politikon dzooion]; en dat degene die (van nature en niet enkel door het lot) a-politiek [apolis] is, ofwel minder dan een mens is, ofwel beter dan een mens. [...]

En het is duidelijk waarom van de mens in sterkere mate geldt dat hij een politiek dier is dan van een bij of een kuddedier. Want de natuur doet niets zonder zin. De mens nu is het enige dier dat logos heeft [verstand en taal, dat wil zeggen: het vermogen om betekenis te verstaan en te verstaan te geven]. Stemgeluid alleen voldoet om een teken [sèmeion] te geven van pijn en plezier; en dat komt dan ook eveneens bij de andere dieren voor. Want hun natuur is zover ontwikkeld dat zij gewaarwordingen van pijn en plezier kunnen hebben, en die aan elkaar kunnen doorgeven [sèmainein]. Maar logos is gericht op het duidelijk maken [te verstaan geven, dèloun] wat goed voor ons is en wat schadelijk, en dus ook wat rechtvaardig is en wat onrechtvaardig. Want dat is in vergelijking met alle andere dieren het eigene van de mens: hij alleen kan [betekenissen verstaan, dat wil zeggen:] een waarneming [aisthèsis] hebben van goed en slecht, van rechtvaardig en onrechtvaardig en dergelijke. Welnu, zowel het huishouden als de politieke gemeenschap [d.w.z. alle vormen van menselijke gemeenschap] worden bepaald door gemeenschappelijkheid in deze zaken.

 

Schrijf je in via deze link: INSCHRIJVING FILOSOFISCH ONTBIJT Het zoom-adres wordt je kort tevoren toegestuurd.   

Reacties